जॉर्ज झोऊ सहा आठवड्यांपासून फोलेट घेत होते, तरीही त्यांच्या रक्तवाहिन्यांमध्ये फारशी सुधारणा झालेली दिसत नव्हती. मग अडचण कुठे होती?

जॉर्ज यंदा ७२ वर्षांचा आहे. तीन वर्षांपूर्वी त्यांची कोरोनरी अँजिओग्राफी झाली. अहवालात कोरोनरी धमन्यांचे एथेरोस्क्लेरोटिक आकुंचन दिसून आले. त्याने सांगितलेली औषधे नियमितपणे घेतली आणि त्याचा रक्तदाब बऱ्यापैकी स्थिर राहिला. तो खूप वेळ चालला की त्याच्या छातीत घट्टपणा जाणवायचा. थोड्या विश्रांतीनंतर ते हलके झाले. त्याने कधी फारसा विचार केला नाही. यावेळी, त्याच्या तपासणी अहवालात एक अतिरिक्त संख्या दर्शविली: होमोसिस्टीन, 16.8 μmol/L. त्याची फोलेट पातळीही कमी होती. डॉक्टरांनी त्याला फोलेट सप्लिमेंट टाकण्याची सूचना केली.

सहा आठवड्यांनंतर, जॉर्ज फॉलो-अपसाठी परत गेला. त्याचे होमोसिस्टीन कमी झाले होते आणि चालताना छातीत घट्टपणा कमी होतो. तो खूश झाला. शेवटी, त्याला वाटले, त्याला योग्य दिशा सापडली आहे. मग भेटीदरम्यान डॉक्टरांनी काहीतरी सांगितले. "तुम्हाला बरे वाटते. आता तुमच्या रक्तवाहिन्यांची लवचिकता सुधारली आहे का ते पाहूया."

जॉर्ज गोठला. "एक मिनिट थांबा. जर नंबर सुधारला तर माझ्या शरीरातही सुधारणा व्हायला नको का?"

कोरोनरी हृदयरोगाचे 52 रुग्ण: फोलेट बदलले FMD

जुलै 2001 मध्ये, *ATVB* ने एक अभ्यास प्रकाशित केला ज्याने नेमके या समस्येकडे पाहिले. या अभ्यासात कोरोनरी धमनी रोग असलेल्या 52 रुग्णांचा समावेश होता. यात यादृच्छिक, दुहेरी-अंध, प्लेसबो-नियंत्रित क्रॉसओवर डिझाइन वापरले. सहभागींनी सहा आठवड्यांसाठी दररोज 5 मिलीग्राम फोलेट घेतले. संशोधकांनी एका हार्ड एंडपॉईंटवर लक्ष केंद्रित केले: प्रवाह-मध्यस्थ विस्तार, किंवा FMD. संवहनी एंडोथेलियल फंक्शनचे मूल्यांकन करण्यासाठी FMD चा वापर केला जातो. एंडोथेलियम हे रक्तवाहिन्यांचे पातळ आतील अस्तर आहे आणि ते रक्तवाहिन्या किती चांगले आराम करतात यावर नियंत्रण ठेवण्यास मदत करते. फोलेट उपचारानंतर, प्लाझ्मा फोलेट पातळी वाढली (P <0.001), होमोसिस्टीन 19% (P <0.001), आणि FMD देखील सुधारले (P <0.001). फोलेट वर गेला. होमोसिस्टीन खाली गेले. रक्तवहिन्यासंबंधी कार्य सुधारले.

इथपर्यंत कथा सरळ वाटते. परंतु डेटामध्ये एक मोठी समस्या होती. एफएमडी सुधारणेची डिग्री होमोसिस्टीन कमी करण्याच्या डिग्रीशी कोणताही संबंध नाही.

होमोसिस्टीन खाली गेला, परंतु ती संपूर्ण कथा नव्हती

नेहमीचे स्पष्टीकरण असे आहे: उन्नत होमोसिस्टीन संवहनी एंडोथेलियमला ​​नुकसान करू शकते. फोलेट होमोसिस्टीनचे चयापचय करण्यास मदत करते, त्यामुळे रक्तवाहिन्यांना नैसर्गिकरित्या चांगले वाटले पाहिजे. परंतु ATVB अभ्यासाने असे सुचवले आहे की चित्र इतके सोपे नाही. अभ्यासात, फोलेटने होमोसिस्टीन कमी केले. तरीही MDA बदलला नाही आणि TAOCही बदलला नाही. MDA लिपिड पेरोक्सिडेशन प्रतिबिंबित करते, तर TAOC एकूण अँटिऑक्सिडेंट क्षमता प्रतिबिंबित करते. दुसऱ्या शब्दांत, ऑक्सिडेटिव्ह तणावाचे प्लाझ्मा-स्तरीय मार्कर खरोखर हलले नाहीत. जर होमोसिस्टीनमधील घट हे फोलेटमुळे रक्तवहिन्यासंबंधी कार्य सुधारण्याचे कारण असेल, तर एफएमडीमधील सुधारणा होमोसिस्टीनमध्ये घट झाल्याचा मागोवा घेतला पाहिजे. डेटा त्या गृहीतकास समर्थन देत नाही. संशोधकांच्या लक्षात आले की ते काय पाहत आहेत हे स्पष्ट करण्यासाठी जुना मार्ग पुरेसा नाही.

5-MTHF रक्तवाहिनीत प्रवेश केला — आणि जलद कृती केली

त्यानंतर संशोधकांनी दुसरा प्रयोग केला. कोरोनरी हृदयरोग असलेल्या आणखी 10 रुग्णांना 5-मेथिलटेट्राहायड्रोफोलेट, किंवा 5-MTHF, 50 μg/मिनिटाच्या डोसमध्ये थेट इंट्रा-आर्टरियल इन्फ्युजनद्वारे प्राप्त झाले. हे तोंडी शोषण आणि यकृत चयापचय बायपास केले. सक्रिय फोलेट थेट स्थानिक रक्तवाहिनीमध्ये वितरित केले गेले. FMD सुधारित (P <0.001). मग त्यांनी पुन्हा होमोसिस्टीन मोजले. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, ते बदलले नाही (P = 0.47). होमोसिस्टीन कमी झाले नाही, तरीही रक्तवहिन्यासंबंधीचा विस्तार सुधारला. त्या शोधाने एका स्वतंत्र मार्गाकडे लक्ष वेधले: 5-MTHF थेट एंडोथेलियमवर कार्य करू शकते. त्यानंतर संशोधकांनी त्यांचे लक्ष इंट्रासेल्युलर सुपरऑक्साइडकडे वळवले. सुपरऑक्साइड ही प्रतिक्रियाशील ऑक्सिजन प्रजातींचा एक प्रकार आहे. जेव्हा ते जास्त प्रमाणात पेशींच्या आत तयार होते तेव्हा ते नायट्रिक ऑक्साईडवर प्रतिक्रिया देते आणि ते वापरते. सिग्नल प्रसारित करण्यासाठी रक्तवाहिन्या शिथिलता नायट्रिक ऑक्साईडवर अवलंबून असते. एकदा तो सिग्नल संपला की, जहाजाचा प्रतिसाद मंद होतो. एंडोथेलियम संवहनी शिथिलता नियंत्रित करते. नायट्रिक ऑक्साईड विश्रांतीचा सिग्नल वाहून नेतो. सुपरऑक्साइड त्या सिग्नलचा वापर करतो. रक्तवाहिनी नंतर एक पाऊल उशीरा प्रतिसाद देते.

सेलच्या आत ऑक्सिडेटिव्ह प्रेशर हे लपलेले व्हेरिएबल होते

इन विट्रो प्रयोगांमुळे क्लू अधिक स्पष्ट झाला. होमोसिस्टीनमुळे एंडोथेलियल पेशींच्या आत सुपरऑक्साइडमध्ये वाढ झाली. जेव्हा 5-MTHF जोडले गेले, तेव्हा ती वाढ नाहीशी झाली (P <0.001). क्लिनिकल निरीक्षणे आणि पेशींचे प्रयोग शेवटी जुळले. 5-MTHF ने होमोसिस्टीन पडण्याची वाट पाहिली नाही. त्याचा थेट परिणाम एंडोथेलियल फंक्शनवर झाला. इंट्रासेल्युलर सुपरऑक्साइड कमी करून, नायट्रिक ऑक्साईडला त्याचे कार्य चालू ठेवण्यास मदत झाली. संशोधकांनी अनेक संभाव्य यंत्रणा प्रस्तावित केल्या आहेत: थेट सुपरऑक्साइड स्कॅव्हेंजिंग, eNOS द्वारे उत्पादित नायट्रिक ऑक्साईड वाढवणे, किंवा eNOS द्वारेच तयार केलेला सुपरऑक्साइड कमी करणे. मानवी शरीरात कोणत्या मार्गाचे वर्चस्व आहे यावर अजून संशोधनाची गरज आहे. परंतु दिशा अधिक विशिष्ट झाली: फोलेटचे मूल्य प्लाझ्मामधील Hcy संख्येपुरते मर्यादित नाही. त्याच्या प्रभावाचा काही भाग एंडोथेलियल पेशींमध्ये होऊ शकतो.

रेग्युलर फोलेट आणि ऍक्टिव्ह फोलेट यांच्यामध्ये रूपांतरण अडथळा आहे

जेव्हा फोलेट तोंडी घेतले जाते, तेव्हा ते लगेच 5-MTHF म्हणून वापरले जाऊ शकत नाही. नियमित सिंथेटिक फॉलिक ऍसिड शरीराद्वारे सामान्यतः वापरले जाणारे सक्रिय स्वरूप होण्यापूर्वी अनेक चयापचय चरणांमधून जाणे आवश्यक आहे. या प्रक्रियेतील एक प्रमुख एन्झाइम म्हणजे MTHFR. चीनी लोकसंख्येमध्ये MTHFR जनुक बहुरूपता सामान्य आहे. 2013 मध्ये *PLoS ONE* मध्ये प्रकाशित झालेल्या चायनीज हान प्रौढांच्या डेटाने C677T साइटवर टीटी होमोजिगस उत्परिवर्तनाच्या वारंवारतेमध्ये प्रादेशिक फरक दर्शविला. ज्या लोकांना होमोसिस्टीन पातळी व्यवस्थापित करण्याची आवश्यकता आहे त्यांच्यासाठी, या एन्झाइमची कार्यक्षमता नियमित फॉलिक ऍसिड त्याच्या सक्रिय स्वरूपात किती चांगल्या प्रकारे रूपांतरित होते यावर जोरदार परिणाम करू शकते. म्हणूनच फॉर्मला महत्त्व आहे.

सक्रिय फोलेट MTHFR स्टेप बायपास करू शकतो आणि 5-MTHF स्वरूपात एक-कार्बन चयापचय चक्रात प्रवेश करू शकतो. कमी MTHFR चयापचय कार्यक्षमता असलेल्या लोकांसाठी, हा मार्ग फोलेटला जिथे जायचे आहे तिथे पोहोचण्यास मदत करतो. 6S-5-MTHF चे कॅल्शियम सॉल्ट फॉर्म प्रदान करणाऱ्या बाजारातील कच्च्या मालामध्ये, मॅग्नाफोलेट हा एक पर्याय आहे. कॅल्शियम 6S-5-methyltetrahydrofolate चा सक्रिय फोलेट कच्चा माल म्हणून, ते नियमित फॉलिक ऍसिडचे 5-MTHF मध्ये रूपांतरित करण्यात गुंतलेली MTHFR-आश्रित पायरी टाळते. डॉक्टर किंवा पोषणतज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली फोलेट स्थिती आणि होमोसिस्टीन पातळी व्यवस्थापित करणे आवश्यक असलेल्या लोकांसाठी, कच्च्या मालाचे स्वरूप मुख्य परिवर्तनीय बनते.

पुरवणी तर्क बदलला आहे. आम्ही पाहत असलेले मार्कर देखील बदलले पाहिजेत.

वर्षानुवर्षे, फोलेट आणि हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आरोग्याविषयी चर्चा जवळजवळ संपूर्णपणे होमोसिस्टीनवर केंद्रित होती. एलिव्हेटेड Hcy हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी जोखमीशी संबंधित आहे आणि फोलेट त्याच्या चयापचयात भाग घेते. ATVB अभ्यासाने चर्चेला अधिक खोलवर नेले. संवहनी एंडोथेलियल फंक्शनमध्ये सुधारणा होमोसिस्टीन पूर्णपणे खाली येण्यापूर्वी दिसू शकते आणि हे होमोसिस्टीनच्या पलीकडे असलेल्या मार्गांद्वारे होऊ शकते. हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आरोग्य पाहता, आपल्याला एकापेक्षा जास्त संख्येची आवश्यकता असते. फोलेट पातळी, होमोसिस्टीन, अंतर्निहित रोग, औषधांचा वापर, मूत्रपिंडाचे कार्य, रक्तदाब, रक्त लिपिड आणि संभाव्य MTHFR-संबंधित चयापचय फरक हे सर्व पूरक धोरणाला आकार देऊ शकतात. सक्रिय फोलेट दुसरा मार्ग प्रदान करते, परंतु ते क्लिनिकल उपचार बदलत नाही. मॅग्नाफोलेटसह कॅल्शियम 6S-5-MTHF सारखे सक्रिय फोलेट कच्चा माल, मानवी शरीर जे वापरू शकते त्याच्या जवळचा फॉर्म निवडण्यासाठी आधार देतात. कच्चा माल निवडण्याच्या स्तरावर ते संदर्भ म्हणून काम करू शकतात, परंतु त्यांना रोग हस्तक्षेप योजना म्हणून समजू नये. ती सीमा स्पष्ट राहिली पाहिजे.

जॉर्जने ज्याकडे लक्ष दिले ते बदलले

नंतर, त्यांच्या डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार, जॉर्जने एका नंबरद्वारे फोलेट सप्लिमेंटेशन पाहणे बंद केले. त्याऐवजी, त्याने निर्देशकांच्या गटाचा मागोवा घेण्यास सुरुवात केली. तीन महिन्यांनंतर, त्याच्या फॉलो-अप भेटीत, त्याचे होमोसिस्टीन खालच्या पातळीवर राहिले. डॉक्टरांनी मूल्यांकनाचे लक्ष रक्तदाब, रक्तातील लिपिड्स, व्यायाम सहनशीलता आणि एंडोथेलियल फंक्शनकडे वळवले. शेवटी जॉर्जला ते मिळाले. तपासणी अहवालावरील आकडे संपूर्ण नकाशा नसतात.

फोलेटच्या मूल्याचा पुढील स्तर सेलच्या आत आहे

ATVB अभ्यासाने जे जोडले ते सखोल स्पष्टीकरण होते. कोरोनरी हृदयरोग असलेल्या रुग्णांमध्ये फोलेटच्या एंडोथेलियल फंक्शनमध्ये सुधारणा होमोसिस्टीन चयापचयशी संबंधित आहे, परंतु ते एकाच कारण-आणि-प्रभाव साखळीत कमी केले जाऊ नये. 5-MTHF ने FMD सुधारला आणि एंडोथेलियल पेशींमध्ये सुपरऑक्साइड कमी केला. हे सक्रिय फोलेटला रक्तवहिन्यासंबंधीच्या आरोग्यामध्ये त्याच्या भूमिकेसाठी आणखी एक सेल-स्तरीय स्पष्टीकरण देते. सामान्य लोकांसाठी, व्यावसायिक मार्गदर्शनाखाली, फोलेट फॉर्म, चयापचय क्षमता आणि फॉलो-अप मार्कर यांचे एकत्र पुनरावलोकन केले पाहिजे. मॅग्नाफोलेटसह कॅल्शियम 6S-5-MTHF सारखा सक्रिय फोलेट कच्चा माल, शरीर काय वापरू शकतो आणि फोलेट पोषण स्थिती व्यवस्थापित करण्यात मदत करू शकतो. कोणत्याही पूरक निर्णयाला अद्याप वैयक्तिक मूल्यांकनाकडे परत यावे लागेल.

संदर्भ

[१] दोशी S. N., McDowell I. F. W., Moat S. J., et al. फोलेट कोरोनरी आर्टरी डिसीजमध्ये एंडोथेलियल फंक्शन सुधारते: इंट्रासेल्युलर सुपरऑक्साइड कमी करून मध्यस्थी केलेला प्रभाव[J]. *आर्टेरिओस्क्लेरोसिस, थ्रोम्बोसिस, आणि रक्तवहिन्यासंबंधी जीवशास्त्र*, 2001, 21(7): 1196–1202. doi:10.1161/hq0701.092000.

[२] यांग बी., लियू वाय., ली वाई., इ. चीनमधील MTHFR C677T, A1298C आणि MTRR A66G जीन पॉलिमॉर्फिझमचे भौगोलिक वितरण: हान राष्ट्रीयत्वाच्या 15,357 प्रौढांकडून निष्कर्ष[J]. *प्लॉस वन*, 2013, 8(3): e57917. doi:10.1371/journal.pone.0057917.

[३] लियान झेंगलिन, लिऊ कांग, गु जिन्हुआ, चेंग योंगझी, इ. फॉलिक ऍसिड आणि 5-मेथिलटेट्राहायड्रोफोलेटची जैविक वैशिष्ट्ये आणि अनुप्रयोग. *चायना फूड ॲडिटीव्ह*, २०२२, अंक २.

जोखीम सूचना

मॅग्नाफोलेटचा पुरवठा केवळ कॅल्शियम 6S-5-मेथाइलटेट्राहायड्रोफोलेटचा सक्रिय फोलेट कच्चा माल म्हणून केला जातो. थेट ग्राहकांना निदान किंवा उपचार सल्ला प्रदान करण्याचा हेतू नाही. फोलेट सप्लिमेंटेशनबाबत कोणताही निर्णय योग्य डॉक्टर किंवा पोषणतज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली घ्यावा.

या लेखात वर्णन केलेली व्यक्ती ही एक काल्पनिक केस आहे, ती केवळ वाचकांना वैज्ञानिक यंत्रणा समजून घेण्यात मदत करण्यासाठी वापरली जाते. कथा तपशील आणि डेटा सामान्यतः पाहिलेल्या क्लिनिकल संदर्भ श्रेणींमध्ये येतात. या लेखातील कार्यकारण चर्चा उद्धृत साहित्याद्वारे समर्थित निष्कर्षांपुरती मर्यादित आहे आणि कोणत्याही उत्पादनासाठी परिणामकारकतेचे वचन देत नाही.